Что скрывать, казахскую поэзию я открыл для себя относительно недавно. Да и как открыл – так открывают в душном помещении форточку, за которой атмосфера целого мира. Необъятного, непознанного. К сожалению, эта непознанность во многом исходит из того, что казахские стихи трудно адекватно перевести на русский язык. И даже то, что понял я (а я понимаю далеко не все), тяжело передать русской лексикой и стихосложением.
Я предлагаю выкладывать здесь лучшие, на ваш взгляд, казахские стихи, и пытаться адекватно перевести их на русский язык.
Это стихотворение Туманбая Молдагалиева запало мне в душу лет пять назад. Оно простое – у Молдагалиева все стихи простые – но очень искреннее.
Давайте попробуем перевести его язык Пушкина. Заранее прошу снисходительности за возможные огрехи в части синтаксиса и пунктуации – этот стих был записан на слух по телефону.
Өмір маған кейде тау сияқты,
Шынына шыққым келеді
Өмір маған кейде бір жау сияқты,
Аяққа жыққым келеді
Өмір маған кейде бір бел сияқты,
Гүлдерін тергім келеді
Өмір маған кейде бір шөл сияқты,
Сусын бергім келедi
Өмір маған кейде бір от сияқты,
Жылынын алғым келеді
Мен үшін кейде бақыт жоқ сияқты
Өліп калғым келеді
Өмір маған кейде жақсы дос сияқты,
Күнде көргім келеді
Өмір маған үлкен керуен көш сияқты,
Жетектегім келеді
Өмір маған кейде адал жар сияқты,
Еркелеткім келеді
Мені күткен бір бақыт бар сияқты,
Ерте жеткім келеді
Өмір маған кейде сұлу қыз сияқты,
Құшақтап сүйгім келеді
Өмір маған кейде «апа», сіз сияқты,
Қуаныш үйгім келеді
Өмір маған шаттық сезім сияқты,
Мәз болып күлкім келеді
Өмір маған кейде өзім сияқты,
Өмір сүргім келеді.
Слушай, и не удивляйся, слушай наставления.
ТЫ пришел на этот свет не для унижения.
Пока ты жив и сердце живо, и в жилах кровь горячая,
Ты ммечтай, что будет все, даже невозможное.
вак вариант:
Ты мечтать не забывай, обо всем и вся.
(мечтай о бытие, и о том, чего не будет).
Слушай и не удивляйся, слушай наставления.
Не довольствуся готовым, не ведись на малость.
К восходящему солнцу, приходящему дню,
Возлагай надежды, пока кровь горячая.
все пройдет, все пройдет, произносим с грустью мы.
И все больше удлиняем обвинений вереницы.
Друзья, по мыслим, как достойно нашего ума,
Будем падать - так с вершины и на само дно.
Не в золу нам превратиться, догорев до тла,
А костром негаснущим пылать бы навека.
Эй, завтра светлое, пусть не гаснет твой очаг,
Вдруг ты нас забудешь, вдруг начнешь по нам скучать...
вот такой немного "поэтизированный" подстрочник Макатаева.
вот подстрочник стихотворения К. Мырзалиева.
по углям истории ступали наши предки,
Двумя тропами шли они: хорошей и плохой.
плохо что - кочевали день за днем,
Хорошо - не расставались с просторами степи.
Плохо что - велись на слово.
Хорошо - (язык подвешен) словом судьбы вершили.
Плохо что - с сохой не дружен,
Хорошо - владел копьем.
Плохо что - к науке поздно приобщился.
Хорошо - кюи, как волна морская.
плохо что - меняли дочерей на скот,
Хорошо - любимых увозили в даль.
плохо что - дела не ладны,
Хорошо - коварство не в чести.
Плохо что - женились на невестках,
Хорошо - не покидали вдов.
Соседи ладные дружны,
Вместе в стужу и в холода.
Плохо что - домов не сторили,
Хорошо - тюрем тоже.
Leo,
Lana,
рахмет.
чкуча молодость вспоминает.![]()
Қара мамық түн төрінде,
Тыныштық басты еңсемді,
Қашқан ұйқым келер десем,
Келмейді...
күйбең тірлік желі өтінде
Санам сергіп, жүрек талды,
Барар жерім тағы жоқ,
Алда айқас...
Өз-өзіммен, бітпес күмән,
Жазалаушы үрей толы түсімде...
Уайымымды уақыт бірақ сыпырып,
Сыртқа тастар....
подстрочник стихотворения Жамбайбекова.
Лень - двигатель прогресса, однако.![]()
Санси,
потому что почему то с ворда копипастить не дает... слишком длиннй комментарий, говорит... приходится здесь заново все набирать.
а тут последний стих как то сам по себе изменился... и чукча не захотел перепечатывать.
очень красивое стихотворение. опять же Қ. Мырзалиев
Мың жұлдызы болса да, байқамайысң басқаны,
Бір жұлдыздан тұрады, махаббаттың аспаны.
Сол бір жұлдыз жанады, сол аспанды жарық қып,
Жарықта да түк көрмес ғашық болған жарықтық!
Сол жұлдызсыз белгілі, оның естен танары,
Маңдайда емес, жүректе -
Ғашықтардың жанары.
Сол жүрекпен қараймын, сол жұлдызға сүзіліп,
Шаңыраққа ілінді ол, көк аспаннан үзіліп.
Мың жұлдызы болса да, байқамайсың басқаны,
Бір жұлдыздан тұрады шаңырақтың аспаны!
А теперь в тему, опять же про звезду, только от поэтэссы.
Жаныма ыстық жалғыз жұлдыз жанады,
Жарық төгіп ұшады ол жоғары.
Түнгі аспан, жұлдыздардың ішінде
Жаулап алып мендегі ерік, сананы.
Арман алдап адаспадым жаңылып,
Сәулесі елес... тербеп аспан бесігін.
Мен ешкімнен сұрамадым жалынып,
Сол жұлдыздың айтып бер деп есімін.
Түнгі аспанның төсінде тұр күлімдеп
Арманымдай маған құшақ ашпаған.
Сол жұлдызды көрген сайын күбірлеп,
Сенің ыстық есіміңді еске алам.
Жұмбақ аспан, жұмбақ әлем ішінде
ұшып жұлдыз үміт, махаббатыммен,
Шақырамын, өңім түгіл түсімде,
Сол жұлдызды атап сенің атыңмен.
Қ. Бұғыбаева.
нда... чо то обсуждения не вышло...
никому видать на самом деле не интересна казахская поэзия... только на словах.
Леди П,
Да нет, дело не в этом. Просто очень мало людей вообще любит стихи. Да таких в принципе всегда было немного. Так, в юности, может, увлекаются, а потом проза жизни и все такое. Сужу по себе - когда-то запоем читала стихи, сейчас все реже и реже.
Ну и еще одно соображение - те стихи, которые вы привели, наверное, все-таки немного сложноватые для тех, кто хочет приобщиться к казахской поэзии (а такие есть!). Они больше философские, в них заложен очень глубокий смысл. Наверное, надо что-то попроще, помузыкальней, что ли, наподобие того стих-я, которое привел Тулеген. Сами посмотрите, сколько оказалось желающих перевести его на казахский. А тут у людей, наверное, как-то руки опускаются. Ну я так думаю![]()
Цитата: LanaСами посмотрите, сколько оказалось желающих перевести его на казахский. А тут у людей, наверное, как-то руки опускаются. Ну я так думаю
да хотя бы не переводить, хотя бы обсудить, поспрашивать.
если бы был инерес, я бы выкладывала разные.
Маған қатты әсер еткен өлең:
Мұқағали ақынның Төлеген Айбергеновтың қазасына жазған жоқтауы
ТӨЛЕГЕНГЕ
Тұңғыш көрдім өлгенін шын ақынның,
Қызарып батты ертеңгі шығатын күн.
Торғай – өлең шырылдап бара жатты
Аузында ажал дейтін сұрапылдың.
Торғай – өлең өлмеді, аман қалды
Әкетті ажал...
Жыр емес, адамды алды.
Бір өмірдің дастаны басталды да,
Шорт үзілді,
Шоп – шолақ тамамдалды.
Қаралы лек.
Бозғыл шаң шұбатылды.
Бара жатыр жерлеуге шын ақынды.
Маржан жырдың мөп – мөлдір бір түйірі
Құмға түсіп кетті де, уатылды.
Тұңғыш көрдім қайтқанын шын ақынның,
Қаталы – ай ажал дейтін сұрапылдың!
Сұңқар төсі томпиып қарсы қарап,
Қаршығадай қылшылдап тұратын кім?!
Енді жоқ азаматым, аймаңдайым,
Жоқ болды құмға сіңген айрандайын.
Асығыс ылғи жортып жүруші еді,
Бетпақтан су іздеген жайраңдайын...
II
Бармаңдар ақынды жұрт жерлегенде,
Көрмеңдер көрдің аузы жабылғанын.
Көтеріп сендер оны келмегенде,
Көмусіз қалмайды ғой, бауырларым!
Көмбеңдер!
Топырақты тастамаңдар!
Жабыла толтырыңдар құмды ұраны.
Ақынды көмсін білмес басқа жандар,
Басына бармаңдар да, құрбылары!
Ер жүректің езілмес кезі ме бұл...
Жылай білсең, шын жыла!
Жасыма тек.
Кезек күтіп тұрғандай сезіне біл,
Алдындағы апанның басына кеп.
оңай өлең деген қиын екен..
Төлеген ақынның шумақтары:
Мен әрқашан бір есіктен шығамын,
Мен әрқашан бір есіктен кіремін.
Сүйсем де мен бір сүйетін шығармын,
Біреу менің жүрегім.
Мен алыссам, бір ақ рет алысам,
Жету үшін бірегей бір мұратқа.
Мен жарыссам бір ақ рет жарысам,
Мініп алып бір атқа.
ну вот вроде попроще. аффтора не помню. из записной книжки десятилетней давности.
Сені біреу күндей сүйіп,
Сен деп бір гүл ашылмаса,
Сен деп біреу дәулет жиып,
Сен деп біреу шашылмаса,
Шабыт шамы,
Көңіл қошы -
жүрегіңе жыр сіңбесе,
Біреу сен деп өліп-өшіп,
Біреу сен деп күрсінбесе,
Біреу сені іздемесе,
Біреу сені сағынбаса,
Біреу сыйлап "сіз" демесе,
Бас имесе, табынбаса,
Сақтайтұғын не бір сырын,
Сыр сандығы бола алмасаң,
Біреу үшін өмір сүріп,
Біреу үшін өле алмасаң,
Өзіңді-өзің алдағандай,
Өңкей қулық көре келме,
Барлығыңнан пайда қандай,
Болмасаң бір керек елге?
Берері жоқ,
Дерегі жоқ,
Болмағай сол адамдардай,
Биыл жанға керегі жоқ,
Өткен жылғы календарьдай!
Леди П,
Вот! Суперское!
А Тулеген почему молчит? Без автора поста как-то неуютно... Тулеген, аууу! Мы соскучились!
Вопрос больше о литературе. Может кто знает- как называются авторы, создающие что-то одно, но хорошее, и всё? Они как выкладываются в это одно. И повторить не могут.
Когда-то встречал латинское слово- определение. Это действительно есть свойство некоторых людей.
Девочки! Вы просто загубили классные произведения. Вы просто на ЗВУК прочитайте оригинал и потом то, что перевели. Ваши переводы - розовые дневники Бриджит Джонс. Где энергетика, рифма, мощный посыл авторов. Правда говорят: Переводчик прозы - друг, переводчик поэзии - соперник. Куда вы ринулись? Начните с женской лирики. потому что вы все равно не поймете, что они, Макатаев, Мырзалиев, Молдагалиев, испытали тогда, когда писали, какие муки. страдания. что они думали. Ваши переводы - стыд. Кто их хвалит? Дуры.
Леди П Lana жалкое зрелище. Кукушка хвалит курицу. за то, что хвалит она кукушку. А может - два в одном?
Tata,
В вас говорит только зависть и обида, прям так и прет, смиритесь со своим жалким существованием. Этим комментом только подтвердили свою глупость, а оскорбления с вашей стороны звучат крайне смешно, толька подтверждают что вы злая тетка.
Дамы, спокойствие, только спокойствие!
Всем, кто предлагал свои варианты, огромное спасибо. Критикам спасибо еще большее, целую ваши мысли.
И кстати, а где біздің жігіттер, керемет жігіттер?
Tata,
а вас не смущает, что мы делали больше подстрочники?
кстати... спасибо, что написали фамилии поэтов без ошибок... наверное скопипастили.
baitukenov,
вообще то я расчитывала на болшую активность... думала будут здесь беседы о трудностях перевода.. об образах, о средствах, о рифме, форме... эээххх.... чукча...
Цитата: TataКто их хвалит? Дуры
А по моему нормально перевели. Если вы сможете лучше- айда.
П.С. Кто громче всех орет дура- сама дура ( Народная мудрость)
Цитата: Леди Пвообще то я расчитывала на болшую активность... думала будут здесь беседы о трудностях перевода.. об образах, о средствах, о рифме, форме... эээххх.... чукча.
Я тоже рассчитывал, но видать наш калькулятор не про эту жизнь.
Жаль что не умею как вы :-(
Кроме буквального перевода ничего не получается.
Мне все переводы понравились, каждый по своему, даже если что и добавили от себя.
baitukenov,
ага. я уже начала вспоминать слова эпитет и метафора, и чем они друг от друга отличаются...
вспомнила извечный спор двух кафедр, никак не могущих поделить между собой теорию перевода... вечно решающих, чья она: лингвистов или литературоведов...
ponomarev, steven_bloom,
mostovoi, Superfly, обыватель Тетьмарусь, Ш, AlexCosmonavt, TurbaN, AET, smellslikefunky, Cinnamon Queen, Azamat, Lucky, CG, orandno, karla-nur, Мисс Июль, SeregaOS, Cinnamon Queen